aktualia

Ranking „Arteonu” 2011 – redakcyjne podsumowanie roku 2011, subiektywna lista dziesięciu najciekawszych, wzbudzających największe zainteresowanie, a czasem kontrowersje, wydarzeń artystycznych w Polsce, w opracowaniu graficznym Honzy Zamojskiego, laureata drugiej nagrody konkursu Spojrzenia 2011.

Projekt Honza Zamojski

Subtelna agresja
Wystawa Tillmansa w Zachęcie
Przemysław Chodań
Prezentowana w Warszawie fotograficzna instalacja Wolfganga Tillmansa składa się z dzieł powstałych w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Aranżacja przestrzeni wymaga od widza patrzenia dynamicznego (a nie, jak to zwykle bywa na wystawach fotografii, dreptania ruchem jednostajnie przyspieszonym od obiektu do obiektu). Niektóre z prac są mniejsze od kartek pocztowych, inne w skalach monumentalnych (cykl „Freischwimmer” z 2011 roku). Tillmans anektuje całą przestrzeń galerii, a my zadzieramy głowy, by zobaczyć fotografie wyeksponowane za wysoko, kiedy indziej, aby dobrze przyjrzeć się zdjęciu, musimy stanąć z nosem przy ścianie. Wśród łagodnych abstrakcji oraz czterech projekcji wideo dominują tu kwiaty, portrety, martwe natury i pejzaże.

Wolfgang Tillmans, „Paper drop (light)”, 2006, © Wolfgang Tillmans, dzięki uprzejmości Galerie Buchholz, Köln / Berlin, materiały prasowe Zachęty Narodowej Galerii Sztuki

Kalejdoskop imperium
Gilbert i George w gdańskiej Łaźni
Eliza Bernatowicz
"Jack Freak Pictures” – cykl wielkoformatowych fotografii – Gilberta i George’a zajął dwie sale gdańskiej Łaźni. W pierwszej z nich, znajdującej się na pierwszym piętrze, mamy do czynienia z przedsmakiem opus magnum. Pokazano tam kilkanaście prac z wielkiego cyklu. Wiszą one grzecznie na białych ścianach jedna obok drugiej. W pierwszej chwili budzi to zawód, lecz zamysł preludium wyjaśnia się z chwilą wejścia na drugie piętro. Wysoką na dwie kondygnacje salę wypełniają szczelnie właśnie w układzie dwukondygnacyjnym wielkoformatowe prace – rozmiarami zbliżone do dużego billboardu reklamowego. Naprawdę wielkie billboardy, spiętrzone i multiplikowane, osaczają widza i dominują w sposób totalny. Człowiek czuje się malutki, zagubiony, zakręcony i bardzo pobudzony w natłoku kolorowych spiral, rozet odbić lustrzanych w odbiciach odbić lustrzanych... Jest w jakiejś szalonej Freak – przestrzeni, której granice wydają się zanikać w wibracjach kolorów i dziwnych megaform. W tym szaleństwie jest jednak metoda, aby do reszty nie zwariować.

Gilbert & George na wernisażu w gdańskiej Łaźni, fot. Paweł Jóźwiak, materiały prasowe CSW Łaźnia

Wschodzący artyści z Węgier – możliwości i problemy
Barbara Dudás
Organizacją dla artystów, którzy opowiadają się za sztuką alternatywną, eksperymentalną i krytyczną społecznie, jest Stowarzyszenie Studia Młodych Artystów (Fiatal Képzőművészek Stúdiója Egyesület, FKSE). Studio Młodych Artystów zostało założone w 1958 roku, a jako stowarzyszenie non profit ze stałą przestrzenią wystawienniczą w Galerii Studio w Budapeszcie działa od roku 1990. Jego członkami jest około 450 artystów, historyków sztuki i krytyków (wliczając w to starszych członków), a założeniem jest, że nowo wstępujący artysta musi mieć poniżej 35 lat. Funkcjonuje ono jako grupa reprezentacyjna, gdyż w zakres jego działań statutowych wchodzi organizacja wystaw dla swoich członków, zapewnianie programów rezydencyjnych, budowanie międzynarodowych kontaktów, a także przygotowywanie corocznej nagrody Herczeg Klára Prize. W 2011 roku wystawa członków FKSE odbyła się w węgierskiej Galerii Narodowej na zamku w Budzie.

Sophia Mohamed Gamal , „2in1”, 2011, technika mieszana, 19 x 25 cm, fot. Szabó Péter Krisztián, materiały prasowe wystawy „Fresh 2011”

Kolekcjonowanie po latynosku
Kolekcja Vergezów
Mat Maria Bieczyński
Głównym założeniem kolekcji Juana i Patricii Vergezów jest różnorodność, a brak zdecydowanego punktu ciężkości może wydawać się jej wadą jedynie pozornie. Przy bliższym oglądzie okazuje się, że połączenie nazwisk znanych z tymi mniej znanymi, sztuki argentyńskiej z zagraniczną (również europejską i amerykańską) jest ciekawym pomysłem na przełamanie stereotypowego sposobu widzenia sztuki przez pryzmat utartych kanonów i wartościowań. Dzięki takiemu zabiegowi oraz intensywnej działalności wystawienniczej (m.in. udostępnieniu części zbiorów kolekcji Daimlera w Berlinie w ramach szóstej odsłony cyklu „Private/Corporate”) kolekcjonerzy nie tylko dali widzom z Europy możliwość poznania sztuki artystów argentyńskich, ale dołożyli starań, aby stało się to na równych zasadach. Zestawienie mniej znanej sztuki argentyńskiej z twórczością artystów cenionych na scenie europejskiej stworzyło sytuację równorzędnego dialogu.

Daniel Jackson, „Possible future me”, 2009, kolekcja Vergezów, fot. materiały prasowe Daimler Sammlung

Portret artysty z muzą
Maks Cieślak w Muzeum Współczesnym Wrocław
Piotr Bernatowicz
Jak to się dzieje, że ze studentów akademii sztuk pięknych, ludzi wrażliwych, którym wmawia się od początku, jak ważna jest niezależność i oryginalność myślenia, powstaje tłum monotematycznych nudziarzy? W którym miejscu następuje ta urawniłowka? Jaki mechanizm jest za nią odpowiedzialny?
Zagadnienie to podejmuje w swoich filmach – wykonanych i zagranych przez siebie samego, przy współudziale przyjaciół – Maks Cieślak, młody artysta z Tomaszowa Lubelskiego. Jego filmy to rozbudowane, quasi-fabularne portrety lub autoportrety artysty, próbującego wejść na scenę świata sztuki po A. D. 2000. Portrety zaprawione dużą dozą ironii.

Maks Cieślak, „Odrobina szczęścia w miłości”, kadry z filmu, 2007, materiały prasowe Henkel Art. Award

Pozostawanie na krawędzi
Anri Sala
Piotr Kosiewski
Anri Sala urodził się 1974 roku w Tiranie. Studiował w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, a następnie w paryskiej L’École nationale supérieure des Arts Décoratifs oraz w Le Fresnoy Studio National des Arts Contemporains w Tourcoing. Dziś jest obecny w najważniejszych galeriach i muzeach na świecie. Niedawno zakończyła się jego wystawa w londyńskiej Serpentine Gallery, kolejną zapowiada Centre Pompidou. A jednak nieprzypadkowo chętnie przywoływane jest określenie: „artysta z krawędzi zachodniej cywilizacji”. Nie chodzi o egzotykę, lokalny koloryt w jego twórczości. On patrzy trochę spoza centrum, z ubocza, inaczej.

Anri Sala, „Score”, 2011, installation view, Serpentine Gallery, London(1 October-20 November 2011), © 2011 Sylvain Deleu

Konceptualny recykling
Droog Design w CSW Zamek Ujazdowski
Eulalia Domanowska
Na fali ekologicznych tendencji w projektowaniu powstała w Amsterdamie międzynarodowa grupa Droog, która weszła na arenę już w 1993 roku – wyjątkowo wcześnie reagując na ówcześnie modny perfekcjonizm w formie, materiale i technice. Szafka skomponowana ze znalezionych szuflad o różnych wymiarach była jednym z pierwszych ich produktów.
Grupą kieruje obecnie jej założycielka i kuratorka Renny Ramakers, która ostatnio opowiadała o ideologii, działaniach i produktach projektantów w CSW w Warszawie, gdzie do połowy stycznia można oglądać wystawę „Ocalone przez Droog”. Prezentowane są tu po raz pierwszy wytwory akcji zapoczątkowanej w 2010 roku, związanej ze światowym kryzysem gospodarczym i ekonomicznym.

Chest of drawers, projekt Tejo Remy, Droog Design, fot. Robaard/ Theuwkens, fot. materiały prasowe CSW Zamek Ujazdowski

Old intersections – Make it new
Trzecia edycja Biennale w Salonikach
Dorota Kamińska
Rzadko kiedy na hasło „Grecja” pojawiają się inne skojarzenia niż wakacje nad morzem czy śródziemnomorska kuchnia. W kontekście sztuki właściwie samoczynnie nasuwa się obraz niezliczonych zabytków starożytności. Tym bardziej zaskakujący jest fakt, że w Salonikach, czyli drugim co do wielkości greckim mieście, niedawno odbyła się już trzecia edycja biennale sztuki współczesnej. Wybór Salonik na miejsce tego wydarzenia nie jest oczywiście przypadkowy. Jest to miasto o bardzo zawiłej historii, w którym do dzisiaj współistnieją potomkowie nie tylko rodowitych Greków, ale także Turków, Albańczyków, Żydów, Ormian czy nawet Słowian. Ze względu na geograficzne położenie, współczesny charakter miasta kształtuje mieszanka kultury greckiej, bałkańskiej i tureckiej. Poprzez skojarzenie z ową przeszłością historyczną oraz położeniem pierwszy człon tytułu biennale brzmi „Dawne przecięcie dróg” („Old intersections”). Drugi człon tytułu „Zrób to po nowemu” („Make it new”) dosyć jasno wskazuje na dialog pomiędzy sztuką współczesną a tradycją.

Ali Kazma, „Jean Factory”, kadr z filmu wideo, 2008, materiały prasowe Biennale Sztuki Współczesnej III Saloniki

Cienie fantastycznych historii
Kara Walker w CSW Zamek Ujazdowski
Filip Lipiński
Jednym z głównych tematów twórczości Kary Walker jest, jak powiada afroamerykańska artystka, „idea czarnoskórego podmiotu w czasie teraźniejszym jako pojemnika na konkretne patologie przeszłości, przypadłości, którymi się żywi i na których wzrasta”. W swoich wielkoformatowych, sylwetowych wycinankach oraz filmach nawiązuje ona do czasów niewolnictwa na południu Stanów Zjednoczonych. Jednak nie są to typowe, dobrze znane z literatury i lekcji historii narracje o tragicznym losie niewolników – w ten sposób historia zostałaby tylko zmonumentalizowana i nie byłaby w stanie oddziaływać na współczesnego widza. Walker wydobywa skryte, stłumione pokłady zbiorowej pamięci, mikrohistorie oparte na zapiskach, dziennikach, literaturze, ale także popularnych motywach z kultury masowej, przekazanych nam np. w filmach, takich jak „Przeminęło z wiatrem”. Posługuje się ona stereotypem, pewną matrycą wyobrażeń i postaw – już niejako zmaterializowanych w samym medium czarnej sylwety. Zatrudnia je i przerysowuje, konstruując quasi-surrealistyczne wizualne opowieści przesycone absurdem, przemocą, gwałtem z motywami skatologicznymi i nieskrępowaną seksualnością. Historia i fikcja, odraza i zaciekawienie wzajemnie się przenikają i właśnie ten splot pozwala podłączyć się dzisiejszemu widzowi pod proponowane przez Walker wątki.

Kara Walker, „8 possible beginnings or: The Creation of African-America”, 2005, kadr z czarno-białego filmu wideo, ©Kara Walker, dzięki uprzejmości Sikkema Jenkins & Co., New York, materiały prasowe CSW Zamek Ujazdowski

Performance Platform Lublin 2011
Międzynarodowy festiwal performensu
Marta Ryczkowska
Trzecia edycja międzynarodowego festiwalu Performance Platform Lublin upłynęła pod znakiem różnego rodzaju interakcji z publicznością – od integrujących ludzi akcji po totalne wykluczenie ich z gry, świadome i zupełnie przypadkowe. Na linii artysta-publiczność toczyły się historie, w których mieszała się prawda i gra pozorów. (...) W tym roku podczas Platformy spotkali się artyści ze Wschodu i Zachodu, wpisując się w lubelskie hasło miasta spotkań. Kolejna próba zbliżenia odległych geograficznie lądów – jak Chiny, Kanada, Czechy – pokazała, że miejsce pochodzenia i zamieszkania ma już dziś niewielkie znaczenie. (...) Chen Jin odniósł się do przestrzeni Majdanka, stworzył przejmujący obraz naznaczony brakiem i niemocą wobec traumy.

Chen Jin, performens, fot. Diana Kołczewska, materiały prasowe Galerii Labirynt