strona główna > wstęp
wybierz miasto:
B D G K L Ł O P S T W Z KONKURSY

Gdańsk
Muzeum Narodowe w Gdańsku / Oddział Etnografii
"Dźwięki pierwotne"
18.05.2019 - 31.12.2019

"Dźwięki pierwotne" to pierwsza wystawa w Oddziale Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku, która wykorzystuje przestrzeń całego budynku, a także ogródek przymuzealny. Na potrzeby ekspozycji powstały oryginalne instalacje dźwiękowe, wypożyczono wyjątkowe eksponaty i zabytkowe, często już nieznane instrumenty muzyczne. Przygotowany soundtrack wystawy stałej Oddziału, który wzbogaci ekspozycję o antropologiczno-muzykologiczną opowieść o nieistniejącym już świecie. Do zespołu tworzącego projekt zostali zaproszeni badacze etnomuzykolodzy, muzycy oraz artyści współcześni, wszystko po to, by stworzyć interaktywną, atrakcyjną wizualnie i odbieraną wieloma zmysłami wystawę, która pozwoli wejść w sferę dźwięków i poznać sekrety polskiej muzyki ludowej. Namawiamy też do aktywnego uczestnictwa: słuchania, grania i tańczenia!
Wystawa „Dźwięki pierwotne” przybliża fenomen dźwięku w kulturze, jego ewolucji, funkcji i ról. Temat ten został ukazany na trzech poziomach: dźwięków naturalnych, muzyki ludowej wyrastającej z dźwięków pierwotnych oraz wtórnego zainteresowania muzyką tradycyjną, inspiracji i jej przetwarzaniu przez współczesnych artystów.
Pierwszy poziom jest poświęcony relacji dźwięków człowiek – natura, a więc naśladowaniu dźwięków natury, naturalnym instrumentom (patyki, kamienie, źdźbła traw), dźwiękom pracy ludzkiej, wpływowi dźwięków na ciało, sygnałom oraz dźwiękom magicznym. To wokół tej problematyki – dźwięków pierwotnych – jest osnuta koncepcja wystawy i placu zabaw dla dzieci. Oprócz szumu drzew i strumyka tematem są między innymi pejzaże dźwiękowe dziewiczego krajobrazu, utracona równowaga dźwięku i ciszy czy melodia wsi. Nie sposób pominąć kwestii siły ludzkiego brzmienia w świecie naturalnych dźwięków, wszak przez wiele wieków najgłośniejszym słyszalnym sztucznym dźwiękiem było bicie dzwonu czy złowrogie huki armat.
Drugi, najobszerniejszy poziom wystawy, dotyczy szeroko rozumianej polskiej muzyki ludowej. Celem wystawy jest uchwycenie pejzażu dźwiękowego dawnej wsi, zdefiniowanie polskiej muzyki ludowej, ukazanie jej charakterystycznych elementów (w zależności od regionu i grup etnicznych), funkcji, ewolucji, bogactwa instrumentów muzycznych, wreszcie – twórców i muzyków. Ta część wystawy jest poświęcona następującym relacjom: muzyka a obrzędy, muzyka a religijność, muzyka a życie codzienne. Wydarzenia ze sfery sacrum i profanum. Wystawa porusza także temat więzi człowieka z instrumentem (i muzyków, i twórców), a także wizerunku muzyka, jego roli w społeczeństwie, pełnionych funkcji intensywności doznań muzycznych. Na koniec zainteresowani mogą się zapoznać z historią badań nad dźwiękiem, nagrań terenowych czy archiwaliami.
Trzeci poziom tematyczny wystawy stanowi próbę ukazania wpływu muzyki na kompozytorów klasycznych i popularnych oraz współczesnych artystów audiowizualnych, jak również pokazania analogii między muzyką wsi a jazzem i bluesem, opartej o fenomen improwizacji.
Wystawie towarzyszy książka dla dzieci Brzdęk. Jak złapać dźwięk autorstwa Pawła i Piotra Sitkiewiczów z ilustracjami Agaty Królak. Dodatkowo, zapraszamy na październikową konferencję naukową, a także sympozja popularnonaukowe, wykłady, spotkania oraz prelekcje. Projekt wzbogaci specjalnie przygotowany program edukacyjny, dostosowany do odbiorców w różnym wieku, adresowany zarówno do grup zorganizowanych, jak i rodzin, seniorów, młodzieży i dzieci. Dzięki bogatemu programowi koncertów przez cały czas trwania wystawy Oddział Etnografii będzie rozbrzmiewał muzyką ludową, klasyczną i współczesną.
Kuratorzy: Anna Ratajczak-Krajka, Krystyna Weiher-Sitkiewicz, Waldemar Elwart; opieka merytoryczna: prof. dr hab. Zbigniew Jerzy Przerembski (Uniwersytet Wrocławski), dr Robert Losiak (Uniwersytet Wrocławski), artyści: Marcin Dymiter aka emiter, Sylwester Galuschka & Konrad Gustawski & Wojciech Wilk, Julie Myers, Florian Tuercke, Wojciech Zieliński

[zwiń]

W czerwcowym „Arteonie”: Wojciech Delikta przygląda się założeniom modowej wystawy „Camp: Notes on Fashion” w Metropolitan Museum w Costume Institute, a Aleksandra Kargul omawia wystawę „Art & Porn”, odbywającą się w ARoS Aarhus Kunstmuseum. Ponadto w najnowszym wydaniu sylwetkę Oskara Kokoschki przybliża Karolina Greś z okazji wystawy „Oskar Kokoschka. Expressionist, Migrant, European” w wiedeńskim Leopold Museum. Karolina Staszak z kolei komentuje niedawne skandale wokół pracy Natalii LL i akcji Elżbiety Podleśnej. W najnowszym „Arteonie” także relacja Joanny M. Sosnowskiej z tegorocznego Biennale w Wenecji. W czerwcowym „Arteonie” także: Kamila Leśniak omawia młodą polską współczesną fotografię, natomiast wystawę „«Polska» na eksport” w warszawskiej Zachęcie recenzuje Zofia Jabłonowska-Ratajska. Pokaz „Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych” komentuje Kajetan Giziński, a w rubryce „Sztuka młodych” Marcin Krajewski prezentuje malarstwo Natalii Szynal. Agnieszka Salamon-Radecka przedstawia w dziale „Dossier” plastyczną twórczość Jerzego Skolimowskiego. Tomasz Biłka OP z kolei omawia projekt „Anima mea”. W najnowszym „Arteonie” także inne artykuły, aktualia i inne stałe rubryki.

Okładka: Widok wystawy „Camp. Notes on Fashion” w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (9.05-8.09.2019), fot. BFA.com/Zach Hilty, mat. pras. Metropolitan Museum of Art

Kulturowy konflikt
Karolina Staszak

Hans Belting podzielił historię wizerunków na dwa etapy: minioną „erę obrazu” –rozumianego jako imago, czyli wizerunek osobowy – i „erę sztuki”, w której obecnie podobno żyjemy. O rozróżnieniu tym przypomniał w artykule dla „Więzi” ks. prof. Andrzej Draguła, komentując kontrowersje wokół tęczowej przeróbki ikony Matki Bożej Jasnogórskiej. Podział ten jest niezwykle upraszczający i niewiele tłumaczy. Draguła słusznie zauważa, że obie „ery” trwają równolegle i można raczej mówić o „ludziach obrazu” (przywiązanych do świętych wizerunków) i „ludziach sztuki” (zdystansowanych i rozumiejących, że obraz jest tylko dziełem), funkcjonujących obok siebie i tylko od czasu do czasu wchodzących w konflikt. Jego naturę lepiej tłumaczy rozumienie świata sztuki w kategoriach obszaru parareligijnego, czyli uznanie, że mamy dziś do czynienia niejako z dwoma kościołami. Od czasu do czasu jesteśmy świadkami (czy uczestnikami?) sporu zachodzącego między nimi. W artykule „Miłość i obyczaj” próbuję omówić wiosenne skandale, w centrum których znajdują się: jasnogórska ikona z domalowaną tęczową aureolą autorstwa Elżbiety Podleśnej oraz „Sztuka konsumpcyjna” Natalii LL. Te dwa wydarzenia, a zwłaszcza reakcje na nie, ukazują niestety brak woli porozumienia oraz ogromną łatwość ulegania zbiorowym emocjom. Czy jest możliwe zajęcie osobnego stanowiska?
Konflikt kulturowy ukazuje nie tylko zestawienie ostatnich skandali, ale także dwa inne artykuły opublikowane w czerwcowym numerze. Aleksandra Kargul w tekście zatytułowanym „Percepcyjny zamach” przybliża założenia wystawy „Art & Porn”, odbywającej się w duńskim Aarhus. Jest to pokaz powstały z okazji 50. rocznicy zalegalizowania w Danii pornografii, która na fali rewolucji seksualnej i dzięki towarzyszącemu jej dyskursowi akademickiemu weszła w obszar sztuki współczesnej. Nie wydaje się, by jej obecność była odbierana przez uczestników świata sztuki jako krepująca. Pamiętam, jak kilka lat temu, oglądając w Zachęcie jakąś zbiorową wystawę, zetknęłam się z wielkoformatowymi obrazami Betty Tompkins, przedstawiającymi pornograficzne zbliżenia stosunku seksualnego. Choć wydawało mi się wtedy, że nie jestem osobą pruderyjną, czułam ogromny dyskomfort i niesmak z powodu tych prac. Nie mogłam zrozumieć pozostałych zwiedzających galerię – zdecydowanie bywalców – którzy zachowywali się dokładnie tak, jakby oglądali dzieło sztuki przedstawiające cokolwiek innego. Jeśli na ich twarzach malowała się rzeczywista obojętność, oznaczałoby to, że poruszając się w świecie sztuki, jesteśmy coraz bardziej otępiali, bo widzieliśmy już „niejedno” i nic nie robi na nas przesadnego wrażenia. Ale może jednak udajemy, że tak jest? Może tylko przyjmujemy profesjonalne pozy? Na swoim przykładzie odczułam, jak uświadamiająca jest konfrontacja – bo teoretycznie nic mnie nie wprowadza w zakłopotanie, jednak sporadyczne doświadczenie mocnych obrazów występujących pod szyldem sztuki przywraca mi wrażliwość.
O ile sztuka inspirowana pornografią raczej nie wzbudza emocji wśród stałych bywalców galerii, o tyle czasami dochodzą do mnie słowa wyrażające oburzenie z powodu sztuki, poprzez którą artyści usiłują opowiedzieć o swoim doświadczeniu wiary w Boga, co jest poniekąd zrozumiałe – skoro sztuka jest obszarem parareligijnym, nie potrzebuje konkurencji. W czerwcowym numerze „Arteonu” Tomasz Biłka OP wspomina projekt „Anima mea”, poświęcony duszy. Jest to temat znajdujący się zdecydowanie na drugim biegunie względem poruszanego duńską wystawą. Jednak, jak zauważa nasz autor, chrześcijańskie rozumienie duszy nie zakłada wcale bezcielesności. Przeciwnie! Jednak żeby dojść do takiego inspirującego odkrycia, ważna jest otwartość, ciekawość wobec tego, co wydaje się z jakichś powodów niedzisiejsze. Okazuje się, że wielu artystów jest zainteresowanych tym aspektem ludzkiej egzystencji, ale ich propozycje artystyczne nie są wystarczająco atrakcyjne dla wielkich instytucji sztuki – są za bardzo wprost, zbyt dosadne. Koncepcja „wcielonej duszy” zawsze tutaj przegra ze zwulgaryzowanym ciałem.

Okładka: Widok wystawy „Camp. Notes on Fashion” w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (9.05-8.09.2019), fot. BFA.com/Zach Hilty, mat. pras. Metropolitan Museum of Art